Autonomia strategiczna w praktyce: kluczowe surowce krytyczne Ukrainy, rachunek wzrostu oraz analiza shift-share, 2010–2023

autonomia strategiczna, surowce o znaczeniu krytycznym (CRM), Ukraina, rachunek wzrostu gospodarczego, analiza shift-share, zarządzanie globalnym łańcuchem wartości (GVC), wzajemna zależność wykorzystywana jako broń, ograniczanie ryzyka przez UE (CRMA)

W niniejszym artykule analizuje się, czy zasoby Ukrainy w zakresie surowców krytycznych (CRM) – w tym przypadku grafitu, tytanu (ilmenitu) i manganu – mogą wspierać powojenny wzrost gospodarczy, przyczyniając się jednocześnie do wzmocnienia strategicznej autonomii Europy. W analizie wykorzystano dwa przejrzyste narzędzia. Po pierwsze, tożsamość rachunkowości wzrostu z uwzględnieniem zasobów przypisuje wzrost realnego PKB złożonemu indeksowi produkcji surowców krytycznych, zdefiniowanemu jako indeks ilościowy o stałej wadze (2018 = 100) dla grafitu, koncentratu ilmenitu i koncentratu manganu, wraz z terminem produktywności rezydualnej. Szacowany wkład surowców strategicznych jest dodatni w latach 2014–2021, ale staje się ujemny w latach 2022–2023 w miarę pogorszenia się sytuacji w zakresie produkcji i logistyki; wyniki są odporne na realistyczne założenia dotyczące udziału w dochodach oraz alternatywne wagi koszyka. Po drugie, dekompozycja eksportu surowców rzadkich (2018–2023) metodą shift-share wskazuje na duży ujemny wpływ na konkurencyjność na rynkach światowych, co jest zgodne z zakłóceniami w czasie wojny, ale na dodatni wpływ na konkurencyjność w obrębie UE-27 pomimo kurczącego się rynku unijnego – co stanowi dowód na selektywne ograniczanie ryzyka poprzez zwracanie się ku bliskim, zaufanym dostawcom. W ujęciu całościowym złoża stwarzają możliwości, jednak trwała dźwignia finansowa zależy od zdolności przetwórczych na środkowym etapie łańcucha dostaw, weryfikowalnej zgodności z przepisami oraz odpornych korytarzy transportowych. Wynikają z tego następujące kierunki polityki: priorytetowe traktowanie przetwórstwa krajowego (koncentraty na chemikalia/metale) w ramach zasad zgodnych z CRMA i gwarantowanych umów odbioru; wdrożenie zasad należytej staranności typu OECD; zaprojektowanie finansowania i logistyki w sposób pozwalający na amortyzację wstrząsów. Ograniczenia obejmują celowo wąski koszyk minerałów oraz niekompletne dane dotyczące kapitału i zatrudnienia.